Penzijski staž kao uslov za ostvarivanje prava na penziju

Pravo na penziju – uslovi za ostvarivanje prava i mogućnost radnog angažovanja penzionera

UDK: 349.22-057.75(497.11)

PRAVO NA PENZIJU – USLOVI ZA OSTVARIVANJE PRAVA I MOGUĆNOST RADNOG ANGAŽOVANJA PENZIONERA
Gordana Vićentijević, dipl. pravnik.

Rezime: Prava po osnovu rizika za koja se uplaćuju doprinosi za penzijsko i invalidsko osiguranje ostvaruju se pod uslovima propisanim Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju. Osnovni uslov za ostvarivanje prava na penziju je prestanak osiguranja, a kao lično pravo ostvaruje se samo na zahtev osiguranika. Penzioner odnosno osiguranik koji je ostvario pravo na penziju može biti radno angažovan jer pravo na rad kao Ustavom garantovano pravo nikome ne može biti uskraćeno. Međutim, da bi penzioner mogao da koristi pravo na penziju i bude radno angažovan između odjave sa osiguranja radi sticanja prava na penziju i ponovnog osiguranja mora da postoji najmanje jedan dan „pauze“ u osiguranju, izuzev za osiguranike preduzetnike. Ponovno sticanje svojstva osiguranika i nastavak korišćenja stečenog prava zavise od vrste ostvarenog prava na penziju (da li se radi o starosnoj, invalidskoj ili porodičnoj penziji) i od osnova ponovnog sticanja svojstva osiguranika. Korisnik penzije koji stekne ponovno svojstvo osiguranika u obavezi je da plaća porez na dohodak građana i doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje, a u pojedinim slučajevima i doprinos za zdravstveno osiguranje. Po prestanku novog osiguranja korisnici starosne i prevremene starosne penzije imaju pravo na ponovno određivanje penzije (ako je osiguranje trajalo najmanje 12 meseci).

Ključne reči: pravo na penziju, uslovi za ostvarivanje prava na penziju, svojstvo osiguranika, sticanje i prestanak svojstva, ponovno radno angažovanje.

Radni vek i pravo na penziju – s posebnim osvrtom na penzionisanje žena

UDK: 364.35(497.11)
342.734(497.11)

RADNI VEK I PRAVO NA PENZIJU
sa posebnim osvrtom na penzionisanje žena
Gordana Vićentijević, dipl. pravnik.

Rezime: Radni vek je pojam koji se pojavljuje kao odrednica koja definiše prava na rad i u okviru rada ali i prava po osnovu rada, pre svega ostvarivanje prava na penziju. Radni vek kao osnovni kriterijum za određivanje trajanja zaposlenja može biti upotrebljen kao instrument izjednačavanja prava na rad zaposlenih, ali i kao način regulisanja obima zapošljavanja u nekom sektoru. Radni vek može predstavljati i kriterijum za zapošljavanje ali i kriterijum za uvećanje prihoda po osnovu rada – zarade.
Radni vek je i osnovni kriterijum za ostvarivanje prava na penziju, jer najnoviji propisi, staž osiguranja kao kriterijum za ostvarivanje prava na penziju svode na minimum (45 godina staža osiguranja). Svojevoljno penzionisanje ili penzionisanje po sili zakona kao pravo ali istovremeno i kao ograničenje prava u zavisnosti od profesije, česte izmene propisa, prestanak zaposlenja po sili zakona sa jedne i mogućnost sporazumnog produžetka zaposlenja sa druge strane, ostavlja veliki prostor za nerazumevanje. Opšti uslov za ostvarivanje prava na starosnu penziju i opšti uslov za prestanak radnog odnosa, iako su oba identična – 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja – dva sasvim različita pravna instituta sa različitim pravnim posledicama. Nije moguće osnov za ostvarivanje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja preobraziti u osnov za prestanak radnog odnosa. Odredba člana 20. Zakona o maksimalnom broju zaposlenih u javnom sektoru o prestanku radnog odnosa po sili zakona, primenjivala bi se samo na žene zaposlene u javnom sektoru i to one koje imaju mogućnost da ostvare pravo na starosnu penziju. Zbog povrede ravnopravnosti i jednakosti Ustavni sud je doneo rešenje o obustavljanju izvršenja svakog pojedinačnog akta ili radnje preduzete na osnovu odredaba člana 20. Zakona o načinu određivanja maksimalnog broja zaposlenih u javnom sektoru do konačne odluke o oceni ustavnosti navedenog člana.

Ključne reči: radni vek, uslovi za penziju, penzija, maksimalni broj zaposlenih, penzionisanje žena, ravnopravnost i jednakost, stav Ustavnog suda.